Outdoor first aid

Những người đi bụi thích đi bộ đường dài ngoài thiên nhiên cần nắm vững và hiểu biết một số kiến thức về cứu hộ, cầu cứu.

Dưới đây giới thiệu một số kiến thức cơ bản nhất về cầu cứu, tự cứu và cứu hộ lẫn nhau. (Hình vẽ tay và các kiến thức sơ cứu tương ứng đều do Trung tâm Đào tạo Cứu hộ Y tế thuộc Hội Chữ thập đỏ thành phố Bắc Kinh cung cấp.)

Nếu có thể tham gia lớp đào tạo sơ cứu do Hội Chữ thập đỏ địa phương hoặc các tổ chức tương tự tổ chức trước khi khởi hành thì càng tốt.

Cùng với sự phát triển của thời đại và khoa học kỹ thuật, các thiết bị cầu cứu hiện đại như máy phát tín hiệu định vị, bộ đàm, điện thoại vệ tinh ngày càng phổ biến; nếu có điều kiện, nên trang bị đầy đủ. Nếu không có những thiết bị này, cũng đừng hoang mang, ghi nhớ vài phương pháp cầu cứu đơn giản cũng sẽ giúp ích rất nhiều.

1. Đốt lửa cầu cứu: Là cách cầu cứu phổ biến nhất ngoài trời, thường đốt liên tiếp ba đống lửa với khoảng cách tốt nhất gần bằng nhau; ban ngày có thể tạo nhiều khói bằng cách phủ lá cây ẩm hoặc các vật ướt tương tự lên lửa. Nhưng cần đặc biệt chú ý phòng cháy, nhất là trong rừng.

2. Tín hiệu ánh sáng cầu cứu: Ban ngày có thể dùng gương phản xạ tín hiệu, đây là cách rất hiệu quả; mọi vật có khả năng phản chiếu ánh sáng đều có thể dùng, như kim loại, mảnh kính, kính mắt, và cách này đơn giản, dễ làm, không để lại hậu quả. Cụ thể: dùng một ngón tay chỉ về phía cần truyền đạt thông tin, tay còn lại cầm vật phản xạ và điều chỉnh để phản chiếu ánh nắng, dần dần hướng tia sáng phản xạ về phía cần ngắm là được. Ban đêm có thể dùng đèn pin hoặc các dụng cụ phát sáng khác để phát tín hiệu. Tín hiệu cầu cứu quốc tế của người leo núi: phát ánh sáng nhấp nháy 6 lần mỗi phút, dừng 1 phút, rồi lặp lại tín hiệu.

3. Làm dấu hiệu trên mặt đất: Ở những nơi khá rộng rãi như đồng cỏ, bãi biển, nền tuyết, có thể tạo dấu hiệu trên mặt đất. Chẳng hạn, trên thảm cỏ xanh có thể cắt thành các chữ cái, trên tuyết có thể giẫm thành dấu hiệu; cũng có thể dùng cành cây, đá, rong biển xếp thành các ký hiệu khác nhau để truyền thông tin. Hãy ghi nhớ ba từ sau: SOS (cầu cứu), HELP (giúp đỡ), LOST (bị lạc).

Chúng tôi mong các bạn khi khám phá luôn đặt an toàn lên hàng đầu và mọi việc đều nên lượng sức mà làm. Nếu chẳng may lạc đường giữa núi rừng, cầu cứu lâu mà vô hiệu, không còn cách nào khác, có thể tìm suối trong vùng rồi cố gắng vượt qua khó khăn, đi xuôi theo dòng nước. Chỉ cần kiên trì, nhất định sẽ đến được nơi có người.

Phòng ngừa: Hình thành thói quen vệ sinh tốt, cố gắng không ăn những thực phẩm trông không hợp vệ sinh hoặc không sạch sẽ; không nên tùy tiện ăn rau dại, quả dại ngoài thiên nhiên, càng không nên tự ý hái nấm dại để ăn.

Triệu chứng: Tiêu chảy, buồn nôn, co giật, thậm chí hôn mê.

Sơ cứu: Trước hết đưa người bệnh đến nơi không khí trong lành, thông thoáng và chú ý giữ ấm. Nếu mới ăn phải thức ăn độc trong thời gian ngắn, có thể cố gắng làm nôn thức ăn ra (cách đơn giản nhất là đưa tay vào họng kích thích), sau đó dùng nước sạch hoặc nước xà phòng rửa dạ dày, rồi nhanh chóng đưa đến bệnh viện.

Nếu chỉ là ngộ độc nhẹ gây tiêu chảy và nôn mửa, chỉ cần uống nước đường muối để bù lại lượng nước đã mất trong cơ thể là được.

Phòng ngừa: Khi đi bộ hoặc cắm trại ngoài trời, tốt nhất nên mặc quần dài và cẩn thận hơn trên đường đi.

Triệu chứng: Vết thương đau dữ dội, sưng đỏ, buồn nôn, nôn mửa, mờ mắt, chảy nước dãi, đổ mồ hôi, thậm chí khó thở.

Sơ cứu: Trước hết để người bị thương nằm xuống, giữ tâm lý thoải mái, tránh hoảng sợ làm tim đập nhanh khiến nọc độc lan nhanh hơn. Đồng thời, lập tức làm chậm tốc độ tuần hoàn máu ở vùng bị thương. Vết cắn thường ở chân, dùng dây hoặc quần áo buộc chặt phía trên vết thương, sau đó rửa vết thương bằng nước sạch và hút máu độc ra, tốt nhất do vài người thay phiên thực hiện (người bị loét miệng tuyệt đối không tham gia). Cuối cùng đắp thuốc chống rắn cắn bên ngoài, băng vết thương bằng gạc (không nên nâng cao vết thương), uống thuốc chống rắn cắn bên trong rồi nhanh chóng đưa đến bệnh viện. (Nếu con rắn gây họa đã bị đánh chết, nhất định phải nhớ mang theo xác rắn, đặc biệt là phần đầu, đến bệnh viện để bác sĩ căn cứ độc tính mà xử lý vết thương.)

Triệu chứng: Thường chỉ biểu hiện sưng đỏ, đau tại chỗ và ít khi có triệu chứng toàn thân. Nhưng nếu bị cả đàn ong đốt, sẽ xuất hiện triệu chứng toàn thân như chóng mặt, buồn nôn, nôn mửa; nặng có thể dẫn đến sốc, hôn mê hoặc tử vong.

Sơ cứu: Vết đốt của ong mật có thể đắp dung dịch kiềm yếu (như amoniac 3% hoặc nước xà phòng) lên vùng bị đốt; cũng có thể bôi dầu hồng hoa, dầu gió (风油精), hoặc nước hoa Hoa Lộ Thủy (花露水) lên chỗ đau. Vết đốt của ong bắp cày có thể trung hòa bằng dung dịch axit yếu (như giấm), đồng thời cần lập tức dùng kim nhỏ gắp ngòi ong ra. Nếu có triệu chứng toàn thân nghiêm trọng, nên nhanh chóng đến bệnh viện khám.

Trước hết, mở cổ áo người bị đuối nước, nhanh chóng lấy sạch dị vật trong miệng và mũi, giữ đường thở thông suốt. Sau đó, để người bị đuối nước cúi đầu xuống và vỗ nhẹ lên lưng, giúp nước đã vào đường hô hấp và phổi chảy ra, nhưng không nên kéo dài thời gian. Nếu người bị đuối nước đã ngừng thở, phải lập tức tiến hành hô hấp nhân tạo.

Hô hấp nhân tạo và ép tim ngoài lồng ngực cũng áp dụng cho các trường hợp hôn mê và sốc do nguyên nhân khác.

Trong các chuyến đi bộ đường dài và thám hiểm của du khách ba lô, việc “bị thương” là chuyện thường gặp. Tuy khả năng xảy ra tai nạn không lớn, nhưng nếu có người gặp sự cố trên đường, việc làm tốt những việc sau đây là vô cùng quan trọng.

Máu chảy không ngừng sẽ đe dọa tính mạng, nên cầm máu là bước đầu tiên trong sơ cứu chấn thương.

Với vết thương chảy máu nhiều, phải cầm máu bằng cách ấn lên động mạch tương ứng. Trong các khóa đào tạo sơ cứu, có thể học cách dùng ngón tay ấn chính xác vào vị trí động mạch. (Các tài liệu sơ cứu do trung tâm cấp cứu các địa phương biên soạn có hướng dẫn chi tiết.) Do hạn chế về dung lượng, ở đây chỉ nêu một số vị trí quan trọng dưới đây; tuy đơn giản nhưng rất hiệu quả.

Với vết thương nhẹ, chỉ cần dùng gạc hoặc khăn tay sạch, hoặc quần áo sạch ép lên chỗ bị thương là có thể cầm máu.

Động mạch cảnh là “cửa van” của dòng máu trong cơ thể, nằm hơi phía trên xương đòn và rất dễ sờ thấy. Khi chảy máu nhiều ở đầu và chi trên, chỉ cần ấn vào vị trí này là có thể cầm máu.

Nằm ở phía trong điểm giữa dây chằng bẹn, mạch đập rất rõ. Khi chảy máu nhiều ở chi dưới, dùng hai ngón cái ấn hướng lên trên và ra ngoài để cầm máu.

Dùng để cầm máu ở cổ tay và bàn tay.

Khi chảy máu ở chi trên, dùng tay còn lại đặt khe giữa ngón cái và ngón trỏ hướng lên, véo chặt tại vị trí 2/3 cánh tay là được.

Dùng ngón cái và ngón trỏ ấn vào hai bên gốc ngón tay đang chảy máu.

Đây cũng là phương pháp cầm máu rất hiệu quả. Nếu không có garô chuyên dụng, có thể dùng dây thừng, dây chun hoặc quần áo thay thế, buộc chặt ở phía trên vết thương (cánh tay hoặc đùi) để ngăn máu chảy ra ngoài. Không buộc quá chặt, và nhất thiết phải nới lỏng vài phút mỗi nửa giờ để tránh hoại tử tế bào cơ.

Băng bó giúp bảo vệ vết thương khỏi nhiễm trùng, đồng thời hỗ trợ cầm máu. Khi băng bó cũng cần chú ý không quá chặt, cũng không quá lỏng.

Nên dùng gạc y tế và băng cuộn y tế để băng bó; nếu dùng khăn tay hoặc quần áo thay thế, nhất định phải chú ý vệ sinh.

Với gãy xương chi thông thường, tùy tình hình có thể dùng cành cây, ván gỗ để cố định và băng bó đơn giản cho người bị thương. Mục đích là giữ cho chỗ gãy ổn định, tránh bị kích thích thêm khiến thương tích nặng hơn.

Ở vùng cao nguyên trên 3000 mét, áp suất không khí thấp, nồng độ oxy cũng thấp, người bình thường thường xuất hiện các phản ứng như đau đầu, choáng váng, hồi hộp, khó thở. Nghiêm trọng hơn có thể chán ăn, buồn nôn, nôn mửa, mất ngủ, mệt mỏi, đầy bụng và tức ngực, đồng thời có thể phát sinh biến chứng, gây nguy hiểm đến tính mạng.

Ở vùng cao nguyên rất dễ chảy máu cam. Ngồi xuống, cúi đầu về phía trước để máu không chảy vào cổ họng, véo phần dưới sống mũi (lưu ý: không véo cánh mũi), cứ mỗi 10 phút nới lỏng một lần, lặp lại nhiều lần cho đến khi máu cam ngừng chảy.

Những du khách sống ở độ cao thấp có khả năng chịu thiếu oxy kém. Khi đến khu vực trên 1500 mét, chẳng hạn Côn Minh (độ cao 1880 mét), sẽ xuất hiện phản ứng do độ cao nhẹ, cần chuẩn bị tâm lý trước.

Trong thời tiết nóng bức, đau đầu, chóng mặt hoa mắt, da nóng và đỏ, mạch đập nhanh đều có thể coi là triệu chứng say nắng, cần nhanh chóng đến nơi râm mát nghỉ ngơi. Với người say nắng đã mất ý thức, người cứu hộ có thể giúp hạ nhiệt bằng các cách sau: chuyển đến chỗ râm mát và cho nằm ngửa; cởi áo ngoài; đắp quần áo ngâm nước lạnh lên người; khi thân nhiệt người bệnh trở lại bình thường thì cởi bỏ quần áo ướt, lau khô nước và liên tục quạt gió cho họ; nếu đã mất nước nghiêm trọng, cho uống nhiều nước muối nhạt, sau đó để nằm ngửa và kê cao chân.

Da bị cháy nắng sẽ đỏ, ngứa, mềm và thậm chí nổi bọng nước. Cần nhanh chóng đến nơi râm mát, dùng khăn mềm nhúng nước lạnh lau nhẹ lên vùng da bị cháy nắng, đồng thời uống nước để bổ sung độ ẩm cho cơ thể.

Việc vận chuyển người bị thương nhất định phải thận trọng. Du khách tự túc không có thiết bị vận chuyển chuyên nghiệp, nhưng có thể dựa vào vị trí bị thương và môi trường xung quanh để áp dụng các phương pháp vận chuyển thủ công sau đây.

1. Dìu: Thích hợp cho người bị thương nhẹ, có thể đứng và đi lại.

2. Cõng: Thích hợp cho người bị thương còn tỉnh táo, nhẹ cân, có thể đứng nhưng không tự đi lại được. Tuy nhiên, với người khó thở như người bị hen suyễn, hoặc người bị chấn thương ngực thì không được dùng cách này.

3. Bế ôm: Thích hợp khi chỉ có một người cứu hộ thực hiện việc vận chuyển.

4. Hai người đan tay làm ghế: Thích hợp cho người bị thương còn tỉnh táo và có thể phối hợp với người cứu hộ; cần hai người cứu hộ cùng thực hiện.

Người bị chấn thương cột sống tốt nhất không nên tùy tiện di chuyển. Nếu cần di chuyển, phải có nhiều người phối hợp, nâng người bị thương ở tư thế nằm ngang, chú ý giữ cơ thể ổn định, đặc biệt là đầu và cổ. Nếu cần vận chuyển đường dài, nhất định phải dùng cáng hoặc vật thay thế đơn giản.