# Cẩm nang du lịch Ili (伊犁)

Xinjiang Uygur Autonomous Region · Tây Bắc, China · 11 địa điểm
Canonical: https://cnatrip.com/vi/destinations/xinjiang-uygur/ili

## Lịch trình nhanh

- **Ngày 1:** Urumqi → Hồ Sayram (lưu trú)
- **Ngày 2:** Hồ Sayram → Khe Guozi → Khorgas (lưu trú)
- **Ngày 3:** Cửa khẩu Khorgas → Cổ thành Huiyuan → Bờ sông Ili → Đại Mazha (lưu trú tại Y Ninh)
- **Ngày 4:** Thành phố Y Ninh → Đồng cỏ Kalajun / Nalati / Tangbula

## Cảm nhận về nơi này

- **Nước mắt công chúa:** Một câu chuyện bi kịch: Lưu Kiến, Giang Đô Vương thời Tây Hán, âm mưu cướp ngôi của Hán Vũ Đế, sau khi bại lộ đã tự sát, cả nhà bị xử tử, chỉ còn con gái Lưu Tế Quân được Hán Vũ Đế phong làm công chúa và gả sang xa để hòa thân với Ô Tôn Vương đã quá nửa trăm tuổi. Nước Ô Tôn chính là thung lũng sông Ili ngày nay, đồng minh mà Hán Vũ Đế dựa vào để chống Hung Nô. Trước khi lên đường, vị công chúa đáng thương nói với Hán Vũ Đế: “Thiên hạ được thái bình, con dù chết cũng không oán.” Thung lũng sông Ili là vùng đất màu mỡ, núi Thiên Sơn dang tay ôm lấy mảnh đất này. Bà đã viết “Bi Sầu Ca”, được ghi lại trong “Hán Thư · Tây Vực Truyện”: “Gia đình gả ta đi về phương trời xa, gửi thân nơi đất khách với vương Ô Tôn. Lều tròn làm nhà, chăn nỉ làm tường, lấy thịt làm thức ăn, sữa làm đồ uống. Thường ngày nhớ đất nhớ nhà, lòng đau khổ mãi. Ước gì ta là chim hồng hộc, bay về quê hương!”
- **Chúng tôi đều là người Đông Bắc:** Hiện nay, tại Huyện tự trị dân tộc Xibe Chabuchaer (察布查尔锡伯自治县) thuộc Châu tự trị Ili có nhóm người ngoại lai trẻ nhất trên vùng đất này. Ngày 18 tháng 4 âm lịch năm 1764, Càn Long Hoàng đế điều động hơn 1.000 quân nhân dân tộc Xibe cùng gia quyến, tổng cộng hơn 4.000 người, từ Thịnh Kinh (nay là Thẩm Dương) và các nơi khác, đi bộ suốt một năm từ Đông Bắc đến bờ nam sông Ili để đóng quân. Vốn sống bằng chăn nuôi du mục và săn bắn, người dân đã coi nơi này là quê hương mới. Nghĩ đến hơn 200 năm trước, những người ấy mang theo gia viên trên lưng, đi từ cực đông Trung Quốc đến cực tây, gian khổ biết bao.

## Cảm nhận

- tip: Trọng tâm du lịch miền Tây Tân Cương là Hồ Sayram, Khe Guozi và khu vực Ili. Để đi khắp miền Tây Tân Cương, nhiều thời gian sẽ dùng cho đường đi, nên quỹ thời gian là yếu tố then chốt. Hãy chú ý sắp xếp lịch trình, tránh lặp lại hoặc những cảnh quan tương tự.

### Ba kỳ quan di vật

Các mộ gò thảo nguyên phân bố rộng khắp, tranh đá Ili đầy bí ẩn và nhiều màu sắc, cùng tượng đá thảo nguyên mộc mạc thú vị, có thể gọi là “ba kỳ quan di vật” trên thảo nguyên Ili.

### Chuẩn bị và tư vấn

### Ngôn ngữ

Ở thành phố và huyện lỵ có rất đông người Hán sinh sống, nên người địa phương ít nhiều đều biết nói tiếng Hán. Tuy nhiên, trong nhà của những người chăn nuôi thực thụ và ở các làng bản, họ chỉ nói ngôn ngữ của chính mình.

### Khí hậu và mùa du lịch

Thủ phủ Ili là thành phố Y Ninh (伊宁市), nơi ẩm ướt nhất Tân Cương, lượng mưa trung bình hằng năm 200–300 mm, nhiệt độ trung bình khoảng 8℃, khí hậu dễ chịu. Khắp phố là cây dương và cây táo, mùa xuân hoa táo nở, mùa thu quả treo đầy cành, nên được gọi là “thành phố Táo”.

### Văn hoá dân gian

Đừng bỏ lỡ điệu múa Uyghur tuyệt diệu “Sainaimu (赛乃姆)”, càng không nên bỏ qua âm nhạc dân tộc thiểu số tuyệt đẹp — “tào khúc (套曲)”.

### Maotai của Tân Cương

Đại khúc Ili chế biến đặc biệt là đặc sản nổi tiếng của Ili, còn gọi là Ili Tequ. Đây là loại rượu trắng hương đậm, hương thơm nồng nàn, vị mềm mượt, được ca ngợi là “Maotai của Tân Cương”.

### Thiên Mã

Trong dân ca Tân Cương có câu: “Cưỡi ngựa phải cưỡi ngựa Y Lê”. Y Lê, vùng đất được ca ngợi là “vượt Côn Lôn, qua Tây Cực”, chính là quê hương của thiên mã. Theo sử sách ghi chép, dưới thời Hán Vũ Đế, có nước ngoài đã dâng ngựa Ô Tôn; vua thấy con ngựa này thần tuấn, dáng vẻ hiên ngang, bèn ban tên “Thiên Mã”. Về sau lại có người tiến cống ngựa mồ hôi máu của Đại Uyển ở Tây Vực (tương truyền loài ngựa này toát ra mồ hôi đỏ như máu), thế là vua đổi tên ngựa Ô Tôn thành “Tây Cực mã”, còn gọi ngựa mồ hôi máu là “thiên mã”. “Thiên mã” và “Tây Cực mã” được nhắc đến ở đây đều là tổ tiên của ngựa Kazakh Y Lê. Ngựa Y Lê có vẻ ngoài thanh tú, thân hình vạm vỡ, sức đề kháng bệnh tật cao, là một trong những giống ngựa quý được bồi dưỡng tại Trung Quốc.

Yên ngựa Yining ở Y Lê cũng nhờ “thiên mã” mà nổi tiếng xa gần. Yên được tạo thành từ nhiều công đoạn như làm khung yên, chế tác đồ da, chạm khắc và khảm nạm, là một món đồ thủ công tinh xảo tuyệt mỹ.


## Di chuyển

### Đến và đi

### Máy bay

### Đường sắt

Hiện có chuyến tàu thẳng Z6519 từ Urumqi đến Yining, thời gian đi khoảng 4.5 giờ. Có thể đi xe buýt số 1 đến ga Yining (伊宁火车站).

### Đường bộ

Giao thông đường bộ trong Châu tự trị Y Lê khá thuận tiện, trong thành phố có nhiều bến xe khách lớn như Bến xe khách Yili Zhou (伊犁州客运站), Bến xe khách Nongsi Shi (农四师客运站), v.v. Mỗi ngày đều có xe khách đi và đến các nơi trong và ngoài châu, chủ yếu theo hướng Urumqi. Bến xe Đại Thế Giới (大世界客运站) cũ đã ngừng hoạt động, hiện đưa vào sử dụng là Bến xe khách Yili (伊犁客运站).

### Các bến xe đường dài

### Giao thông nội thành

Trong thành phố Yining có xe buýt, trong đó số 1 đi bến xe đường dài, số 3 đi sân bay. Taxi khởi điểm ¥5. Bến xe đường dài Yining cũng có xe khách đi các nơi trong Châu tự trị Y Lê: đến cửa khẩu Khorgos (100 km), thị trấn Nalati (250 km), huyện Tekes (115 km), Chabuchaer (20 km).

- **Sân bay Y Lê** — Nằm ở thủ phủ Yining, cách trung tâm thành phố 5 km, mỗi ngày đều có chuyến bay từ Yining đi Urumqi. Có chuyến bay thẳng từ Bắc Kinh đến Yining. Trong thành phố, có thể đi xe buýt số 3 hoặc tuyến xe sân bay chuyên dụng để đến sân bay.
- **Số điện thoại ga Yining** — 
- **Bến xe khách Yili Zhou (伊犁州客运站)** —  (Số 460, đường Jiefang Xi Lu, thành phố Yining, Châu tự trị Y Lê, Tân Cương, 0999-8139263)
- **Bến xe khách Nongsi Shi (农四师客运站)** —  (Số 7, ngõ 4, đường Gongyuan Jie, thành phố Yining, 0999-8121213)

## Ăn uống

- **Pí wò (啤沃)** — Còn gọi là kawasi (卡瓦斯), là đồ uống mang hương vị Nga đặc trưng của thành phố Yining, Tân Cương. Vị hơi giống bia mật ong, giúp khai vị, uống nhiều sẽ say. Nếu ăn kèm xiên thịt cừu thì thật là thỏa thích. Ở Y Lê, một cốc lớn pí wò thường chỉ ¥6.
- **Yóutǎzi (油塔子)** — Yóutǎzi có hình dáng như một ngọn tháp, là loại bánh chiên dầu do người Hồi phát minh, thường dùng làm bữa sáng. Bánh có màu trắng, bóng dầu, bột mỏng như giấy, nhiều lớp, nhiều dầu nhưng không ngấy, mềm thơm mà không dính, già trẻ đều thích. Riêng ở Y Lê, Tân Cương, yóutǎzi còn được cải tiến nhân bên trong, làm thành loại gọi là “Saiweizi (赛维孜)” (tức yóutǎzi cà rốt vàng), rất được ưa chuộng.
- **Kem** — Kem ở Y Lê, Tân Cương rất nổi tiếng. Nguyên liệu tốt đến từ các đồng cỏ tự nhiên của Tân Cương nên kem có độ mềm mịn và vị ngọt đậm. Ở phố Hanren Jie (汉人街) thuộc thành phố Yining có một cửa hàng kem lâu đời, hỏi người quanh đó là biết, bạn nên thử một lần.

## Mua sắm

Chợ Taxilaipukai (塔西来普开市场) ở thành phố Yining có các mặt hàng thời thượng từ các nước lân cận, cũng có đồ trang sức và thủ công mỹ nghệ tinh xảo do thợ địa phương làm.

Cửa khẩu Khorgos cũng là nơi mua sắm đáng ghé thăm. Khorgos (霍尔果斯), Hongqilafu (红其拉甫) ở Kashgar và Alashankou (阿拉山口) ở Bole (博乐) là 3 cửa khẩu mở cửa của Tân Cương; đi Khorgos cần làm giấy phép biên phòng. Cửa khẩu này kết nối Trung Quốc và Kazakhstan, mậu dịch biên giới phát triển. Nếu có thời gian và muốn mua hàng ngoại nhập thật sự, bạn có thể ghé qua xem.

### Đặc sản nên mua

Đồ điêu khắc gỗ (bát gỗ, muôi gỗ, bình hoa gỗ, v.v.), roi sừng dê, túi thơm (túi thuốc lá) của người Sibe, đều được làm thủ công. Yên ngựa và đồ trang sức: vì Yining là quê hương của “thiên mã”, nên nghề làm yên ngựa Yining rất đặc sắc.

- **Trạm kiểm soát biên phòng Khorgos (霍尔果斯边检站)** — 

## Lưu trú

- **Khách sạn Yili Yining (伊宁伊犁大酒店)** —  (Số 23, đường Sidalin Jie (斯大林街), 0999-7720070)

## Điểm tham quan

- **Ili River** (★★★): Giá vé Miễn phí; Giờ mở cửa Mở cửa cả ngày (cả năm 2026); Thời gian cần thiết 1–2 giờ — https://cnatrip.com/vi/places/ili-river
- **Huiyuan Ancient City** (★★★): Giá vé Vé gộp ¥125; Giờ mở cửa 10：00—19：30; Thời gian cần thiết 4–5 giờ — https://cnatrip.com/vi/places/huiyuan-ancient-city
- **Kokesu Grand Canyon** (★★★★): Giá vé Giá từ 35 ¥ (bao gồm vé thuyền khoảng 115 ¥); Giờ mở cửa 8：30—18：00; Thời gian cần thiết 3-5 giờ — https://cnatrip.com/vi/places/kokesu-grand-canyon
- **Kalajun Grassland** (★★★★): Giá vé Vé tham quan toàn khu ¥275; Giờ mở cửa 8：00—20：00; Thời gian cần thiết 1–2 ngày — https://cnatrip.com/vi/places/kalajun-grassland
- **Guozigou Valley** (★★★★): Giá vé Miễn phí; Giờ mở cửa Mở cửa cả ngày (cả năm 2026); Thời gian cần thiết 2–3 giờ — https://cnatrip.com/vi/places/guozigou-valley
- **Tangbula Grassland** (★★★★): Giá vé Miễn phí; Giờ mở cửa Mở cửa cả ngày (cả năm 2026); Thời gian cần thiết 3–4 giờ — https://cnatrip.com/vi/places/tangbula-grassland
- **Nalati Scenic Area** (★★★★): Giá vé Vé đi bộ ¥95; vé xe liên tuyến trong khu ¥24–40; tour tự lái theo yêu cầu ¥300/người; Giờ mở cửa 10:00—19:00 (tháng 1–4); 8:00—20:00 (tháng 5–12); Thời gian cần thiết 1–2 ngày — https://cnatrip.com/vi/places/nalati-scenic-area
- **Four Great Mazars of Ili** (★★★):  — https://cnatrip.com/vi/places/four-great-mazars-of-ili
- **Tekes Bagua City** (★★★★): Giá vé Miễn phí; Giờ mở cửa Mở cửa cả ngày (cả năm 2026); Thời gian cần thiết 0,5–1 ngày — https://cnatrip.com/vi/places/tekes-bagua-city
- **Ili Flower Viewing** (★★★★): Giá vé Ngắm hoa oải hương trên đường không cần vé; vào ruộng hoa để tham quan, chụp ảnh phải trả cho hộ dân ¥5–10; Vườn oải hương Công chúa Giải Ưu bán vé riêng: mùa cao điểm ¥35, mùa thấp điểm ¥17; Miễn phí; Thời gian cần thiết 2–3 giờ — https://cnatrip.com/vi/places/ili-flower-viewing
- **Duku Highway** (★★★★): Giá vé Miễn phí (một số khu danh thắng thu phí riêng); Giờ mở cửa Hằng năm từ 1/6 đến 8/10, 08:00-19:00 (cần đặt trước); Thời gian cần thiết 1-2 ngày — https://cnatrip.com/vi/places/duku-highway

---
Nguồn: China Self-Guided Travel 2025 (《中国自助游》, Tianjin Science & Technology Press, Aug 2024), pp. 857–869. Giá vé, giờ mở cửa và thông tin phương tiện được ghi đúng như trong ấn bản tháng 8/2024 và có thể đã thay đổi. Luôn xác nhận với địa điểm trước khi đi.